Tekst alternatywny do wykresu – przykład i próba bez obrazu

„Wykres rezerwacji konsultacji” mówi, że obraz istnieje. Nie mówi, co z niego wynika. Dobry tekst alternatywny pomaga rozpoznać grafikę, a przy złożonym wykresie prowadzi do opisu, z którego da się odczytać dane i najważniejsze zależności bez patrzenia na linie.

Przećwiczymy to na jednym fikcyjnym przykładzie. Nie będziemy od nowa tworzyć raportu ani wciskać wszystkich liczb do pola alt. Przygotujemy krótki tekst dla obrazu, pełny opis dostępny obok i próbę, która ujawnia, czy po drodze nie zniknął ważny wyjątek.

Gotowy przykład, który nie kończy się na nazwie wykresu

Wyobraź sobie raport z czterech tygodni zapisów na konsultacje. Każda rezerwacja dotyczy spotkania online albo stacjonarnego. Jedna osoba mogła zarezerwować kilka terminów. Liczymy rezerwacje, nie ludzi ani ich preferencje. Wszystkie wartości poniżej wymyśliliśmy do ćwiczenia.

Powiększ

Rezerwacje bez obrazu

Wykres przedstawia liczbę rezerwacji konsultacji w czterech kolejnych tygodniach. Online zarezerwowano kolejno 12, 18, 24 i 18 konsultacji, a stacjonarnie 28, 22, 16 i 22. W każdym tygodniu było łącznie 40 rezerwacji. Online przeważa tylko w tygodniu 3. Jego wzrost od tygodnia 1 do 3 odwraca się w ostatnim tygodniu.

Oś pionowa obejmuje 0–40 rezerwacji, a pozioma tygodnie 1–4. Linia online jest ciągła z okrągłymi punktami, stacjonarna przerywana z kwadratowymi. Dane są fikcyjne i nie wyjaśniają przyczyn zmian.

Rozdziel krótki alt od pełnego opisu

Dla tego przykładu krótki alt brzmi: Wykres liniowy rezerwacji konsultacji online i stacjonarnych w czterech tygodniach. Pełny opis i wartości pod nagłówkiem Rezerwacje bez obrazu. Określa obiekt i wskazuje konkretne miejsce. Nie zmusza do wysłuchania ośmiu wartości już podczas rozpoznawania grafiki.

W3C WAI opisuje takie dwuczęściowe rozwiązanie dla złożonych obrazów: zwięzłe rozpoznanie oraz dłuższy odpowiednik najważniejszych informacji. Pełny opis warto udostępnić wszystkim, nie tylko schować w atrybucie obrazu. W naszym przykładzie jest to zwykły tekst i tabela pod jednoznacznym nagłówkiem.

Podpis „Rysunek 2. Rezerwacje konsultacji” ma inną rolę: pomaga odwołać się do rysunku w dokumencie. Nie zastępuje danych ani opisu zmiany. Gdy pełny opis już istnieje obok, nie trzeba dopisywać drugiego identycznego akapitu. Trzeba natomiast zapewnić, że odbiorca wie, gdzie go znaleźć.

Tabela pod wykresem nie jest tu przypadkowym powieleniem. Umożliwia sprawdzenie konkretnej wartości, a opis pokazuje przebieg i odwrócenie kierunku. To inne zadanie niż wybór, jak zbudować wykres wyników ankiety w Excelu. Nie każda grafika potrzebuje tak rozbudowanej alternatywy; tutaj chcemy zachować porównanie dwóch serii i wszystkie osiem wartości.

Zrób próbę bez patrzenia na obraz

Przeczytaj wyłącznie sekcję „Rezerwacje bez obrazu”. Następnie odpowiedz na cztery pytania. To prosta kontrola kompletności, którą możesz wykonać na swoim opisie, zanim przekażesz dokument dalej.

1. Co policzono? Rezerwacje, nie różne osoby.
2. Kiedy online przeważa? Tylko w tygodniu 3, gdy ma 24 rezerwacje wobec 16 stacjonarnych.
3. Czy online rośnie przez cały okres? Nie. Po wzroście do 24 następuje spadek do 18.
4. Ile rezerwacji stacjonarnych było w tygodniu 4? 22.

Porównaliśmy te odpowiedzi z danymi użytymi do wykresu. Programowo sprawdziliśmy zgodność ośmiu liczb w pliku ćwiczeniowym i tabeli artykułu, sumy oraz tygodnie przewagi. To test zgodności treści, nie test z osobami niewidomymi ani próba działania czytnika ekranu. Nie zastępuje oceny dostępności gotowego dokumentu.

Własne pytania dobieraj do funkcji obrazu. Jeśli wykres służy do znalezienia maksimum, opis musi pozwolić je ustalić. Jeśli pokazuje wyjątek, nie wolno go zgubić w zdaniu o ogólnym trendzie. Nie musisz odtwarzać każdego ozdobnika, ale nie możesz zabrać informacji potrzebnej do zadania czytelnika.

Nie zamieniaj opisu w nieudowodniony wniosek

Opis, który brzmi płynnie, ale zawodzi

Popularność konsultacji online stale rośnie.

To zdanie popełnia dwa błędy. „Stale” pomija spadek w ostatnim tygodniu. „Popularność” podsuwa interpretację, choć znamy tylko liczbę rezerwacji. Nie wiemy, czy zmieniła się dostępność terminów, sposób zapisów, ani czy wracały te same osoby.

Nawet poprawny rachunek tego nie naprawia. W tygodniu 1 online stanowi 12 z 40 rezerwacji, czyli 30%, a w tygodniu 4 — 18 z 40, czyli 45%. Porównanie początku i końca pokazuje wzrost udziału, ale nie ciągły wzrost po drodze. Dlatego w pełnym opisie zachowaliśmy tydzień 3 i późniejsze odwrócenie.

Unikaj również określeń „zielona linia jest wyżej” bez nazwania serii. Kolor pomaga osobie patrzącej na wykres, lecz sam nie przekazuje, co porównujemy. W przykładzie serie mają też różne znaczniki i rodzaje linii. W tekście nazywamy je przede wszystkim „online” i „stacjonarnie”.

Rozbudowaną interpretację badania umieść w odpowiedniej części raportu. Poradnik o opisywaniu wyników ankiety dotyczy właśnie tego szerszego zadania. Alternatywa obrazu ma najpierw wiernie udostępnić to, co obraz komunikuje.

Umieść opis tam, gdzie odbiorca rzeczywiście go znajdzie

Na stronie internetowej krótki tekst trafia do pola tekstu alternatywnego obrazu, a długi opis do treści strony. Przy grafice możesz dodać nazwany link do tej sekcji. Nie zastępuj tekstowej tabeli z nagłówkami jej zrzutem — taki zrzut ponownie wymagałby alternatywy.

W Wordzie dla Microsoft 365 zaznacz cały wykres lub obraz, kliknij go prawym przyciskiem i wybierz polecenie wyświetlania tekstu alternatywnego. W zależności od wersji nazywa się ono Wyświetl tekst alternatywny lub Edytuj tekst alternatywny. W panelu wpisz krótki opis. Dłuższe objaśnienie i dane umieść w zwykłej treści dokumentu, pod wskazanym nagłówkiem.

Instrukcja Microsoft zwraca uwagę, aby przy opisie całego wykresu zaznaczyć jego obramowanie, nie pojedynczy fragment. Kroki zweryfikowaliśmy w dokumentacji producenta; nie przeprowadzaliśmy natywnej demonstracji Worda. Automatycznie zaproponowany opis przeczytaj i porównaj z danymi — sama obecność tekstu w polu niczego nie rozstrzyga.

Po eksporcie do innego formatu sprawdź gotowy plik, ponieważ poprawne ustawienia w dokumencie źródłowym nie są dowodem poprawnego wyniku eksportu. Na slajdzie nie ukrywaj kluczowego wniosku wyłącznie w alt: osoba słuchająca wystąpienia powinna także usłyszeć wyjaśnienie. Osobno opisaliśmy przygotowanie prezentacji i próby wystąpienia.

Zacznij od jednego wykresu. Zapisz, co czytelnik ma dzięki niemu ustalić, i spróbuj odpowiedzieć na to pytanie bez obrazu. Jeśli potrzebnej odpowiedzi brakuje, popraw opis. Jeśli opis dopowiada więcej niż dane, usuń dopowiedzenie. Te dwie kontrole są ważniejsze niż elegancko brzmiąca nazwa grafiki.

Opisując kierunek i wielkość zmiany na wykresie udziałów, nie zamieniaj procentów na punkty procentowe. Test wsteczny na przykładzie zmiany z 20% do 30% pozwala sprawdzić, czy zdanie rzeczywiście odtwarza dane.

Podanie wartości w tekście pozwala czytelnikowi sprawdzić również to, czy grafika nie przesadza ze zmianą. Przykład pokazuje, co dzieje się z tymi samymi słupkami po ucięciu osi.

Opis obrazu nie naprawi utraconego kadru. Przed opisaniem gotowej grafiki warto sprawdzić, co dzieje się z jej brzegami przy zmianie proporcji.