Przejdź do treści

Poradnik Ludzkiego Pisania

Ibidem, tamże i op. cit. w przypisach z przykładem

Spis treści
  1. Kiedy wystarcza samo tamże
  2. Nowy przypis może zmienić dwa kolejne odwołania
  3. Op. cit. nie rozstrzyga, którą książkę masz na myśli

Ibidem znaczy „tamże”. W tradycyjnym przypisie odsyła do publikacji przywołanej bezpośrednio wcześniej. Jeśli zmieniasz stronę, dopisujesz jej numer. Brzmi prosto, dopóki między dwa odwołania nie wstawisz nowego źródła. Wtedy skrót może zacząć wskazywać inną książkę, choć wszystkie numery przypisów nadal wyglądają poprawnie.

Poniżej pracujemy na fikcyjnych książkach i stronach. Przykład służy sprawdzeniu odwołań, nie dostarcza źródeł do prawdziwej pracy. Przyjmujemy polskie „tamże” i skrócone tytuły. Jeśli Twoja instrukcja wymaga łacińskiego ibidem, zachowaj tę konwencję w całym tekście.

Kiedy wystarcza samo tamże

Oto pięć kolejnych przypisów. Alicja Lis i Barbara Wrona oraz ich książki są wymyślone.

  1. A. Lis, Porządek argumentów, Toruń 2024, s. 12.
  2. Tamże.
  3. Tamże, s. 19.
  4. B. Wrona, Czytanie źródeł, Kraków 2023, s. 7.
  5. A. Lis, Porządek argumentów…, s. 24.

Przypis 2 wskazuje tę samą książkę i stronę 12 co przypis 1. Przypis 3 nadal prowadzi do Porządku argumentów, ale już na stronę 19. Podanie nowej strony nie zmienia publikacji. Takie rozróżnienie pokazuje materiał dydaktyczny Metodyka filozofii UPJPII.

W przypisie 5 wracamy do Lis po odwołaniu do Wrony. Samo „tamże” prowadziłoby więc do Wrony. Skrócony tytuł pozwala wrócić do wcześniej opisanej książki bez powtarzania całej metryki. Jeżeli uczelnia nakazuje podawać numer strony także przy jej powtórzeniu, zastosuj jej wzór.

Nie rozstrzyga tu strona dokumentu, na której wydrukowano notę, tylko kolejność odwołań. Przejście na nową stronę nie jest samo w sobie zmianą źródła. Ewentualne wymaganie pełniejszego zapisu na początku rozdziału sprawdź osobno w instrukcji pracy.

Nowy przypis może zmienić dwa kolejne odwołania

Dodajmy po pierwszym przypisie jeszcze jedną uwagę opartą na książce Wrony. Niczego nie zmieniamy w dotychczasowych notach, jedynie nadajemy im nowe numery.

  1. A. Lis, Porządek argumentów, Toruń 2024, s. 12.
  2. B. Wrona, Czytanie źródeł, Kraków 2023, s. 7. To nowa nota.
  3. Tamże.
  4. Tamże, s. 19.
  5. B. Wrona, Czytanie źródeł, Kraków 2023, s. 7.
  6. A. Lis, Porządek argumentów…, s. 24.

Teraz przypis 3 oznacza Wronę, stronę 7, a przypis 4 Wronę, stronę 19. Oba pierwotnie miały wskazywać Lis. Pierwszy przejął inne źródło od wstawionej noty, drugi odziedziczył je dalej. Samo porównanie numerów 1–6 nie wykryje tej zmiany.

Podgląd sześciu przypisów po wstawieniu źródła B. Noty 3 i 4 przejmują B zamiast zamierzonego A.Powiększ
Podgląd autorskiego modelu odwołań, nie zrzut Worda. A i B oznaczają fikcyjne książki Lis i Wrony.

Naprawa zaczyna się w pierwszym miejscu, w którym zerwało się połączenie. Przypis 3 zmień na A. Lis, Porządek argumentów…, s. 12. Następny przypis „Tamże, s. 19” znów będzie odsyłał do tej książki. Nie trzeba rozwijać każdego skrótu, żeby przywrócić prawidłowy ciąg.

Po przeniesieniu lub usunięciu fragmentu przeczytaj skrócone noty tak, jak czytelnik: rozwiń każdą do konkretnej publikacji i strony. Zacznij od zmienionego miejsca i idź dalej, aż trafisz na zapis samodzielnie identyfikujący źródło. W naszym przykładzie są to noty 3 i 4; przypis 5 podaje książkę wprost i kończy tę zależność.

Techniczne wstawianie przypisów w Wordzie to osobne zadanie. Poprawna numeracja i powiązanie noty ze zdaniem nie potwierdzają, że wpisany w niej skrót nadal oznacza zamierzone źródło.

Op. cit. nie rozstrzyga, którą książkę masz na myśli

Op. cit. oznacza odwołanie do wcześniej cytowanego dzieła; polskim odpowiednikiem jest „dz. cyt.”. Nie wymaga bezpośredniego sąsiedztwa tak jak tamże. Musi jednak pozwalać rozpoznać konkretną publikację.

Wyobraź sobie, że w pracy pojawia się także druga fikcyjna książka Lis: Granice interpretacji, Poznań 2025. Zapis A. Lis, op. cit., s. 24. nie mówi już, do którego z dwóch tytułów wracasz. Samo nazwisko i strona nie rozwiązują problemu. Napisz A. Lis, Porządek argumentów…, s. 24., jeśli właśnie tę publikację masz na myśli.

Nie ma jednego obowiązującego wszędzie wyboru. Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego dopuszcza op. cit. przy jednym dziele autora, a przy kilku zaleca skróty tytułów. Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego unika op. cit. i przy powrocie do wcześniejszej pozycji podaje autora oraz początek tytułu. To przykłady konwencji wydawniczych, nie regulaminy wszystkich prac dyplomowych na tych uczelniach. Dla Twojej pracy liczy się instrukcja wydziału i uzgodnienie z promotorem.

Jest też granica rady „spójrz na poprzedni przypis”. Jeśli jedna nota wymienia dwie publikacje, kolejne samo „tamże” nie wybiera jasno jednej z nich. Wskaż autora i tytuł zamiast zgadywać, że czytelnik wybierze ostatnią pozycję.

Sprawdź własny ciąg przypisów

W karcie DOCX znajdziesz cały przypadek, zadanie z dwiema książkami jednego autora, klucz odpowiedzi i miejsce na rozwinięcie skrótów z własnej pracy. Najpierw rozwiąż zadanie, potem sprawdź wynik. Wszystkie przykładowe publikacje są fikcyjne.

Pobierz ćwiczenie przypisów DOCXDokument Word · 70 kB

Nie dodawaj tych skrótów automatycznie do systemu autor–rok. Jeśli korzystasz z Worda i Zotero do bibliografii APA 7, trzymaj się wybranego stylu. Nie wprowadzaj do niego ręcznie not tradycyjnych. Przy cytowaniu ustawy dochodzi rozpoznanie aktu i jego jednostki; numer strony z tego ćwiczenia nie zastępuje numeru artykułu ustawy.

Przed oddaniem pracy nie pytaj wyłącznie, czy przypisy są krótkie i równo zapisane. Sprawdź, czy każdy skrót da się rozwinąć do źródła, które rzeczywiście miało potwierdzać dane zdanie.

Źródła zasad i metoda sprawdzenia

Metodyka filozofii UPJPII, Formaty opisu bibliograficznego i przypisów. Część o tej samej publikacji i stronie, zmianie strony oraz wyborze konwencji przez prowadzącego lub promotora.

Wydawnictwo UO, Instrukcja dotycząca przygotowania materiałów do druku, część II c. Warunek jednego dzieła autora dla op. cit. i rozróżnienie kilku dzieł skrótem tytułu.

Wydawnictwo UG, Instrukcja wydawnicza, przypisy tradycyjne. Przykład konwencji bez op. cit. Odczyt wskazanych części wszystkich trzech źródeł 11 października 2026.

Własny test plikowy rozwinął fikcyjne odwołania do identyfikatora książki i strony przed wstawieniem, po wstawieniu i po naprawie. Dwa zachowane odwołania zmieniły publikację; naprawa pierwszego przywróciła oba. Sprawdzono też niejednoznaczność dwóch książek jednego autora i noty wieloźródłowej. To model reguły, nie test w Wordzie ani kontrola prawdziwości cytowanej treści. Karta TXT została odczytana i sprawdzona narzędziem plikowym.

Ilustracja otwierająca jest poglądową grafiką wygenerowaną z użyciem AI. Planszę złożono z autorskiego HTML; nie przedstawia interfejsu Office ani dokumentu rzeczywistego studenta.

Ustawienia cookies

Niezbędne funkcje zapamiętują Twój wybór. Statystyki są dobrowolne. Nie wysyłamy do nich treści wiadomości ani załączników.

Wybór zapamiętujemy na maksymalnie 180 dni. Możesz go zmienić wcześniej, klikając ciasteczko w lewym dolnym rogu.