Bliżej studentów

Kwerenda archiwalna do pracy dyplomowej z przykładem

Poglądowa ilustracja AI anonimowych pudełek archiwalnych na półkach. Bez ludzi i czytelnych etykiet; nie zdjęcie konkretnego archiwum.

Teczka może być opisana w internecie, choć nie ma ani jednego skanu. Jeśli szukasz materiału do pracy dyplomowej wyłącznie wśród zdigitalizowanych akt, możesz ją przeoczyć. Kwerenda archiwalna ma doprowadzić do źródeł potrzebnych do Twojego pytania, także wtedy, gdy trzeba je dopiero zamówić do czytelni.

Przejdziemy od pytania o oświetlenie ulic Łodzi do rzeczywistej jednostki archiwalnej, decyzji o jej sprawdzeniu i wiadomości do archiwum. Projekt pracy jest fikcyjny, opisy katalogowe rzeczywiste.

Co to jest kwerenda archiwalna

Kwerenda to poszukiwanie materiałów do określonego zagadnienia. W kwerendzie bibliotecznej szukasz zwykle publikacji, a w archiwalnej docierasz do dokumentacji wytworzonej przez osoby i instytucje. Książka historyka może pomóc Ci rozpoznać urząd działający w danym okresie. Nie zastąpi jednak akt tego urzędu, jeśli właśnie one mają być materiałem Twojej analizy.

Opracowania znajdziesz według zasad opisanych w poradniku wyszukiwania literatury do pracy dyplomowej. Praca przeglądowa jest jeszcze innym zadaniem: publikacje dobiera się w niej i porównuje jako główny materiał badawczy. Tutaj chodzi o odnalezienie konkretnych archiwaliów.

Pomaga znajomość twórcy dokumentacji. Zespół archiwalny obejmuje materiały zgromadzone przez określoną instytucję lub osobę; jednostką jest na przykład teczka albo księga. W obrębie zespołu mogą występować serie. Do zamówienia potrzebujesz identyfikacji jednostki, nie samej ogólnej nazwy zespołu. Archiwa Państwowe objaśniają te poziomy w zasadach korzystania z zasobu.

Przykład kwerendy do pracy o oświetleniu ulic

Temat „historia Łodzi” jest zbyt szeroki, żeby rozsądnie zamówić pierwsze akta. W naszym projekcie pytamy: jakie argumenty za oświetlaniem ulic pojawiały się w dokumentacji władz Łodzi z lat 1926–1927? Szukamy więc dokumentacji władz miasta dotyczącej ulic w tym okresie. Na razie nie zakładamy, jakie argumenty znajdziemy.

W serwisie Szukaj w Archiwach punktem zaczepienia jest zespół Akta miasta Łodzi, 39/221/0. Wyszukiwanie można zacząć od nazwy miasta i przedmiotu sprawy, na przykład „Łódź oświetlenie”, a potem czytać opisy jednostek. Nie wpisuj całego pytania badawczego jako jedynej frazy. Dawne akta nie muszą używać Twojego współczesnego słownictwa.

Jednostka do sprawdzenia. Oświetlenie ulic miasta Nr 10D, Archiwum Państwowe w Łodzi, zespół Akta miasta Łodzi. Pełna sygnatura 39/221/0/4.18.2/27618, daty 1926–1927.

Opis wymienia protokoły Magistratu i Rady Miejskiej oraz korespondencję Ł.T.E. Sp. Akc. dotyczącą oświetlenia ulic. W czasie sprawdzenia rekord wskazywał Skany 0 i brak kopii cyfrowych.

Ta pozycja pasuje do miejsca, okresu i rodzaju sprawy. Protokoły oraz korespondencja są obiecującym materiałem do pytania o uzasadnienia. To wystarcza, żeby zaplanować odczyt teczki. Nie wystarcza, żeby stwierdzić, czym władze uzasadniały oświetlanie ulic. Opis nie podaje treści poszczególnych wypowiedzi ani decyzji.

Drugie trafienie wygląda podobnie tylko przy szybkim przeglądaniu tytułów. Ogrzewanie i oświetlenie lokali szkolnych, sygnatura 39/221/0/4.5/16450, dotyczy lat 1917–1921. W tym projekcie odkładamy je poza główny zakres: chodzi o lokale szkolne, nie ulice, i o wcześniejszy okres. Zapisujemy powód, zamiast usuwać ślad znalezionej pozycji.

Zmiana pytania mogłaby zmienić tę decyzję. Gdyby praca dotyczyła warunków w szkołach miejskich w latach 1917–1921, druga jednostka stałaby się kandydatem do sprawdzenia. O przydatności rozstrzyga związek z zadaniem, nie liczba wspólnych słów w tytule.

Dlaczego nie zaczynać od samych skanów

Na stronie serwisu można ograniczyć wyszukiwanie do zdjęć i skanów. Taki wybór ma sens, gdy chcesz obejrzeć cyfrowe kopie, ale na etapie rozpoznawania zasobu zawęża materiał według sposobu dostępu. Nasza przydatna jednostka ma zero skanów. Ograniczenie się do nich nie pozwoliłoby jej znaleźć wśród dostępnych obrazów.

Najpierw sprawdź także opisy akt. Gdy nie ma skanów, ustal możliwość odczytu w czytelni lub uzyskania kopii. Nie zmieniaj po cichu pytania pracy tak, żeby pasowało wyłącznie do tego, co da się natychmiast pobrać. Jeśli brak dostępu rzeczywiście ograniczy badanie, omów to z promotorem i zapisz ograniczenie doboru.

Podobnie potraktuj pusty wynik. Może być skutkiem nazwy, zakresu dat, wybranego archiwum albo stopnia opracowania opisów. Nie dowodzi sam w sobie, że dokumenty nigdy nie powstały lub się nie zachowały. Sprawdź, kto zajmował się sprawą, jak nazywała się instytucja i gdzie trafiła jej dokumentacja. W razie wątpliwości przedstaw archiwiście konkretny zakres, zamiast prośby „szukam wszystkiego o Łodzi”.

Zapisz wynik poszukiwań przed zamknięciem strony

Sam link jest za mało użyteczny przy zamawianiu akt i późniejszym pisaniu. Zapisz nazwę archiwum, zespół, pełną sygnaturę, tytuł, daty oraz adres opisu. Dodaj datę własnego sprawdzenia i decyzję o dalszej pracy. To odpowiada danym wskazanym przez Archiwum Państwowe w Łodzi.

Przy jednostce 27618 notatka może brzmieć: „Opis katalogowy odczytany. Akta nieodczytane. Do sprawdzenia w czytelni ze względu na protokoły i korespondencję z lat 1926–1927. Nie ustalono jeszcze, jakie uzasadnienia oświetlania ulic występują w dokumentach”. Dzięki temu po miesiącu nie pomylisz znalezienia rekordu z lekturą źródła.

Po odczytaniu akt uzupełnij notatkę o rzeczywiste miejsca: numer karty lub strony oraz oznaczenie skanu, jeśli z niego korzystasz. Oddziel przepisany fragment od swojego komentarza. Nie dopisuj numeru karty na podstawie kolejności miniatur i nie twórz przypisu sugerującego lekturę całej teczki, gdy masz tylko opis.

Notatka kwerendy i wiadomość do archiwum

Edytowalny dokument zawiera oba rzeczywiste rekordy z decyzjami oraz gotowy przykład wiadomości o dostępność jednostki 27618. Możesz zastąpić pytanie i dane własną teczką. Przykładowa wiadomość nie została wysłana i nie zastępuje formularza wymaganego przez archiwum.

Pobierz notatkę kwerendy DOCX

Powiększany render notatki kwerendy z pełną sygnaturą, decyzją o sprawdzeniu jednostki i informacją, że akta nie zostały odczytane. Nie jest to zrzut Worda.Powiększ notatkę kwerendy
Pierwsza strona edytowalnego dokumentu. To render pliku, nie zrzut Worda. Pytanie pracy jest fikcyjne, dane katalogowe rzeczywiste.

Jak zapytać o dostęp i uczciwie opisać postęp pracy

W wiadomości do archiwum podaj znalezioną jednostkę i zapytaj o możliwość jej udostępnienia, sposób zamówienia oraz przygotowanie wizyty. To inne zadanie niż zlecenie pracownikowi poszukiwań do całego tematu. Zasady usług i przyjmowania takich zleceń różnią się między instytucjami. Na przykład Archiwum Narodowe w Krakowie nie wykonuje odpłatnych kwerend do badań naukowych, tylko zaprasza do samodzielnych poszukiwań. Nie zakładaj więc, że samo wysłanie tematu pracy oznacza zamówienie kompletnej dokumentacji.

W Łodzi jedna jednostka wymaga jednego rewersu, a zamówienia realizuje się w umówionym terminie po przygotowaniu akt. Sprawdź bieżący regulamin czytelni i ewentualne czasowe wyłączenia. Widoczne w katalogu oznaczenie udostępnienia nie jest rezerwacją teczki na dowolny dzień. Przy fotografowaniu, zamawianiu kopii i publikacji reprodukcji obowiązują też właściwe zasady archiwum.

Na tym etapie możesz napisać w sprawozdaniu z pracy: „W rozpoznaniu zasobu wytypowano jednostkę 39/221/0/4.18.2/27618 do dalszego odczytu. Dobór oparto na zakresie dat, przedmiocie sprawy i opisie rodzajów dokumentów. Nie przeprowadzono jeszcze analizy akt”. To dokładniejsza informacja niż „wykonano kwerendę i zbadano źródła”.

Dopiero rzeczywista lektura pozwoli opisać pozyskany materiał i sposób jego analizy w rozdziale metodologicznym. Jeśli dokumenty będą kodowane, później potrzebne będą także reguły analizy treści. Na razie wynikiem naszego przykładu jest uzasadniony wybór teczki i następny krok, nie odpowiedź na historyczne pytanie.

Źródła i zakres sprawdzenia przykładu

Sprawdzono 23 października 2026 r. Odczytano opisy wskazanych jednostek oraz oficjalne instrukcje. Nie czytano samych akt, nie zamawiano materiałów i nie kontaktowano się z archiwum. Porównanie opisów i decyzje są autorskim ćwiczeniem. Dokument sprawdzono plikowo i przez render stron, bez sterowania natywnym Wordem. Aktualną dostępność akt trzeba potwierdzić przed planowaną wizytą.

WhatsApp Zadzwoń