Diagram PRISMA pokazuje nie tylko końcową liczbę publikacji, lecz całą drogę od wyników wyszukiwania do badań włączonych do przeglądu. Dzięki temu czytelnik może sprawdzić, gdzie usunięto duplikaty, ile rekordów odrzucono po tytule i streszczeniu oraz dlaczego część pełnych tekstów nie weszła do syntezy.
Poniżej znajdziesz sposób liczenia zgodny z logiką PRISMA 2020, interaktywny licznik i gotowy przykład opisu do rozdziału metodologicznego. Sam schemat nie zastępuje protokołu wyszukiwania ani kryteriów kwalifikacji, ale porządkuje ich wynik.
→
→
→
Czym jest diagram PRISMA 2020
PRISMA to wytyczne raportowania przeglądów systematycznych. Diagram przepływu jest jednym z ich najbardziej rozpoznawalnych elementów: przedstawia liczbę rekordów zidentyfikowanych, usuniętych, sprawdzonych, ocenionych w pełnym tekście i ostatecznie włączonych. Oficjalna strona udostępnia osobne szablony dla nowych i aktualizowanych przeglądów oraz dla wyszukiwań obejmujących dodatkowe źródła.
W pracy dyplomowej diagram ma sens wtedy, gdy wyszukiwanie było zaplanowane i odtwarzalne. Jeśli autor wybiera kilka publikacji wyłącznie do zwykłego rozdziału teoretycznego, nie powinien nazywać tego procesu przeglądem systematycznym tylko dlatego, że narysował schemat.
Jaką wersję schematu wybrać
Wybierz go, gdy selekcję prowadzisz od początku i nie aktualizujesz wcześniejszego przeglądu.
Potrzebuje osobnego rozliczenia badań z wcześniejszej wersji oraz nowych wyszukiwań.
Wystarcza, jeśli wszystkie rekordy pochodzą z ustrukturyzowanych baz lub rejestrów.
Dodaj tę ścieżkę, gdy sprawdzasz bibliografie, strony instytucji, cytowania lub kontaktujesz się z autorami.
Najczęstszy wariant pracy magisterskiej to nowy przegląd z wyszukiwaniem w bazach i ewentualną osobną ścieżką dla publikacji znalezionych ręcznie. Zanim wpiszesz liczby, zapisz dla każdej bazy datę wyszukiwania, zapytanie i liczbę wyników. Pomaga w tym ogólny poradnik o wyszukiwaniu i syntezie literatury.
Jak policzyć rekordy bez sprzeczności
Jednostką na początku jest rekord bibliograficzny, a nie unikalne badanie. Ten sam artykuł znaleziony w dwóch bazach daje dwa rekordy, z których jeden staje się duplikatem. Dopiero po usunięciu powtórzeń liczysz rekordy poddane selekcji tytułu i streszczenia.
Rekordy po deduplikacjizidentyfikowane − duplikaty
Pełne teksty ocenioneposzukiwane raporty − nieuzyskane raporty
Badania włączoneocenione pełne teksty − wykluczone pełne teksty
„Rekord”, „raport” i „badanie” nie zawsze znaczą to samo. Jedno badanie może mieć kilka raportów, na przykład artykuł główny i publikację z wynikami uzupełniającymi. W mniejszej pracy liczby często są identyczne, ale warto zachować poprawne nazwy etapów.
Zbuduj własny diagram
Wpisz liczby z arkusza selekcji. Narzędzie obliczy przejścia i wskaże sprzeczność, jeśli na późniejszym etapie pojawi się więcej pozycji niż mogło do niego dotrzeć.
Licznik przepływu
↓
↓
↓
↓
Liczby są spójne.
Co zapisywać podczas wyszukiwania
Diagram najlepiej powstaje równolegle z wyszukiwaniem, nie po zakończeniu pisania. W arkuszu prowadź osobne pola dla bazy, daty, zapytania, liczby wyników i eksportowanego pliku. Po połączeniu eksportów oznacz duplikaty, ale ich nie usuwaj bez śladu — zachowaj informację, dlaczego rekord zniknął z kolejnego etapu.
Nazwa bazy, rejestru lub metody ręcznej.
Dokładna składnia oraz zastosowane filtry.
Włączony, wykluczony albo przekazany do pełnego tekstu.
Jedna uzgodniona kategoria dla wykluczenia pełnego tekstu.
Taki rejestr można dołączyć jako materiał pomocniczy w aneksie pracy dyplomowej, jeśli pozwalają na to wymagania uczelni i licencje baz.
Jak grupować powody wykluczenia
Po ocenie pełnego tekstu nie wystarczy napisać „nie pasuje”. Powody powinny wynikać z ustalonych kryteriów i być rozłączne na tyle, aby jeden raport otrzymał jeden główny powód. Kategorie mogą dotyczyć niewłaściwej populacji, innego rodzaju interwencji lub zjawiska, niedopuszczalnego projektu badania, braku wymaganego wyniku albo publikacji poza zakresem dat i języków.
Suma kategorii musi równać się liczbie pełnych tekstów wykluczonych. Jeśli powodów jest kilkanaście, połącz bliskie znaczeniowo pozycje, ale zachowaj szczegółową wersję w arkuszu decyzji.
Gdzie umieścić diagram w pracy
Diagram zwykle trafia do rozdziału metodologicznego lub części opisującej wyszukiwanie i selekcję. Najpierw podaj źródła informacji, daty wyszukiwania, kryteria kwalifikacji i sposób deduplikacji. Następnie wstaw rysunek, odwołaj się do niego w tekście i krótko opisz najważniejsze przejścia.
Jeśli uczelnia wymaga osobnego spisu rysunków, nadaj diagramowi podpis zgodny z przyjętym systemem. Techniczne zasady podpisów i aktualizacji znajdziesz w poradniku o spisie tabel i rysunków w Wordzie.
Gotowy opis procesu selekcji
Wyszukiwanie przeprowadzono w bazach [nazwy baz] w dniu [data], stosując zapytania opisane w tabeli [numer]. Zidentyfikowano łącznie 640 rekordów, w tym 120 z dodatkowych źródeł. Po usunięciu 90 duplikatów do selekcji tytułów i streszczeń przekazano 550 rekordów. Do oceny pełnego tekstu zakwalifikowano 240 raportów, z których 30 nie udało się uzyskać. Po analizie 210 pełnych tekstów wykluczono 198 raportów zgodnie z wcześniej przyjętymi kryteriami. Do syntezy włączono 12 badań. Przebieg selekcji przedstawiono na diagramie PRISMA 2020.
Podmień liczby i elementy w nawiasach, a potem sprawdź zdanie po zdaniu z arkuszem. W części o metodzie warto również wyjaśnić, czy selekcję prowadziła jedna czy dwie osoby i jak rozstrzygano niezgodności. Szerszy układ całego rozdziału opisuje poradnik o metodologii pracy dyplomowej.
Najczęstsze błędy w diagramie
Mylenie rekordów z badaniamiNa początku liczysz wyniki bibliograficzne, a na końcu badania włączone do syntezy.
Brak osobnej liczby duplikatówDeduplikacja jest częścią identyfikacji i musi pozostawić ślad.
Niespójne równaniaKażde przejście powinno wynikać z odejmowania pozycji usuniętych lub wykluczonych.
Powody wykluczenia bez sumyKategorie pełnych tekstów muszą razem dawać liczbę raportów wykluczonych na tym etapie.
Diagram zrobiony z pamięciOdtwarzanie procesu po kilku tygodniach zwykle prowadzi do brakujących eksportów i decyzji.
Jak połączyć diagram z syntezą
PRISMA odpowiada na pytanie, jak wybrano materiał, ale nie mówi jeszcze, jak połączono wyniki. Po diagramie przedstaw charakterystykę włączonych badań, sposób oceny ryzyka błędu systematycznego i metodę syntezy. W przeglądzie narracyjnym może to być macierz tematów i porównanie wyników; w metaanalizie dochodzą miary efektu, model statystyczny i ocena heterogeniczności.
Nie przenoś do diagramu danych, które należą do tabeli charakterystyki badań. Schemat ma pozostać mapą selekcji. Dzięki temu czytelnik może zestawić go z opisem dyskusji wyników i ocenić, czy końcowe wnioski odpowiadają rzeczywiście włączonemu materiałowi.
