Bliżej studentów

Jak sprawdzić licencję ilustracji do pracy dyplomowej

Poglądowa ilustracja AI. Dłonie porównują luźne zdjęcie z fotografią i podpisem w otwartej publikacji.

Masz już ilustrację do rozdziału i zapisany artykuł, z którego pochodzi. Pod obrazem chcesz dopisać źródło. Zanim to zrobisz, sprawdź jeszcze jedną rzecz: czy licencja wskazana przy publikacji obejmuje właśnie ten obraz. Informacja „Open Access” nie odpowiada na to pytanie za każdym razem.

Podanie pochodzenia i ustalenie warunków wykorzystania to dwa różne zadania. Ten poradnik dotyczy drugiego z nich, na przykładzie CC BY 4.0. Nie rozstrzygamy tu, kiedy w konkretnym przypadku można skorzystać z prawa cytatu lub innego wyjątku ustawowego. Taka podstawa jest odrębna od licencji, co zaznacza także tekst CC BY 4.0 w §2.

Jedna publikacja, dwa różne oznaczenia

Otwórz artykuł o interdyscyplinarności robotyki z 2021 roku. W sekcji Rights and permissions podano CC BY 4.0. Zapis obejmuje również ilustracje i materiały osób trzecich, ale z zastrzeżeniem wyjątków wskazanych przy konkretnych elementach.

Teraz porównaj podpisy dwóch ilustracji. Właśnie ten drugi odczyt zmienia decyzję:

Co wynika z oznaczeń przy konkretnym obrazie
Ilustracja w źródle Wynik sprawdzenia CC BY 4.0
Fig. 1
Wykres na podstawie Birk (2011)
Podpis wyraźnie wyłącza go z licencji artykułu. Nie możesz przypisać mu CC BY 4.0 tylko na podstawie sekcji praw.
Fig. 3
Zdjęcie ramienia robota
Podpis wskazuje Mehdi Sobhani i nie wprowadza wyjątku. Obejmuje je opisana reguła licencji artykułu.

Nie uzyskaliśmy więc jednej odpowiedzi dla całego zestawu grafik. Creative Commons zaleca oznaczanie materiałów osób trzecich właśnie po to, aby było wiadomo, których elementów dotyczy ogólna licencja, a których nie.

Od potwierdzonej licencji do podpisu

CC BY 4.0 pozwala kopiować i udostępniać objęty nią materiał, a także przygotowywać jego zmienione wersje. Nie sprowadza się jednak do zasady „wpisz nazwisko”. Warunki w §3 obejmują zachowanie wskazanych informacji o autorstwie i prawach, wskazanie źródła i licencji oraz oznaczenie zmian. Można to zrobić w sposób odpowiedni do formy publikacji, także przez link do miejsca zawierającego wymagane informacje.

Poniżej wykorzystujemy potwierdzone zdjęcie. Podpis odróżnia jego twórcę od autorów artykułu. Prowadzi do publikacji i licencji, a także mówi, co zrobiliśmy z plikiem. To przykład informacji o pochodzeniu i prawach, nie uniwersalny układ podpisu według APA.

Ramię robota z czarnym półkulistym czujnikiem TacTip dotykającym ciemnego bloku na stole laboratoryjnym.Powiększ

Ramię robota z czujnikiem TacTip. Fot. Mehdi Sobhani, w: O. Michalec, C. O’Donovan i M. Sobhani (2021), Fig. 3, publikacja źródłowa. Licencja CC BY 4.0. Przedruk bez zmian.

W pracy dodasz numer wynikający z kolejności własnych rysunków. Oznaczenie Fig. 3 w informacji o źródle nadal odnosi się do ilustracji w cudzym artykule. Nie zastępuj jednego numeru drugim, bo utrudnisz odnalezienie oryginału. Techniczną numerację i wykazy opisujemy osobno w poradniku o podpisach i spisie rysunków.

Jeżeli zmieniasz obraz, nazwij rzeczywistą zmianę. „Przetłumaczono etykiety” i „wycięto lewy panel” są informacjami, których nie daje samo „opracowanie własne”. Nie usuwaj też wcześniejszych oznaczeń zmian. Oprócz podpisu przygotuj opis publikacji w bibliografii, zgodnie z wymaganiami uczelni. Podpis nie zastępuje bibliografii ani odwrotnie.

Cudzej zgody nie przepisujesz do swojej pracy

Przy wyłączonej ilustracji znajdziesz niekiedy informację, że opublikowano ją za zgodą właściciela praw. To opis podstawy wykorzystania w tamtej publikacji. Nie przepisuj do własnego podpisu formuły „za zgodą autora”, jeśli takiej zgody nie uzyskałeś. Sam dopisek o źródle jej nie tworzy.

Na tym etapie wynik sprawdzenia brzmi: ogólna licencja artykułu nie daje mi podstawy do użycia tego elementu na CC BY 4.0. Nie brzmi: „tego obrazu nigdy nie wolno wykorzystać”. Możesz szukać odrębnej licencji lub odpowiedniej zgody. Jeśli chcesz oprzeć użycie na wyjątku ustawowym, trzeba osobno ocenić jego warunki; w razie wątpliwości pomoże biblioteka uczelniana lub osoba zajmująca się prawem autorskim.

Czasem zadanie łatwiej rozwiąże inna, odpowiednio udostępniona ilustracja. Nie wybieraj jednak zamiennika wyłącznie dlatego, że ma wygodniejszą licencję. Musi jeszcze przedstawiać to, co rzeczywiście omawiasz w rozdziale.

Gdy został tylko JPG bez podpisu

Zmieńmy jeden warunek: masz sam plik graficzny i link do otwartego artykułu. Nie wiesz, który numer miała ilustracja, i nie masz jej podpisu. Na tej podstawie nie da się potwierdzić, że obejmuje ją ogólna licencja. Brak odnalezionej informacji o wyjątku to nie to samo co odczytany podpis bez wyjątku.

Wróć do publikacji, dopasuj obraz i przeczytaj cały podpis. Nie wystarczy obejrzeć miniaturę w wyszukiwarce. Jeżeli nie potrafisz jednoznacznie połączyć pliku z konkretnym elementem, zostaw sprawę jako nieustaloną, zamiast dopisywać CC z pamięci. Podobnie postąp przy sprzecznych oznaczeniach. Trzeba wyjaśnić rozbieżność, a nie wybrać korzystniejszy zapis.

Creative Commons zaznacza również, że licencja nie daje gwarancji wszystkich praw potrzebnych do każdego użycia. Mogą mieć znaczenie choćby prywatność lub wizerunek. Nasz odczyt sprawdza deklaracje dotyczące licencji, a nie cały łańcuch praw. Dotyczy też konkretnego wariantu CC BY 4.0; nie przenoś jego uprawnień na inne licencje o podobnej nazwie.

Zachowaj przy źródle link do publikacji, numer obrazu, treść oznaczenia praw i informację o własnych zmianach. Gdy później wymienisz ilustrację na inną, sprawdź jej podpis od nowa. Numer DOI pomaga znaleźć publikację. Nie potwierdza sam w sobie praw do każdego zamieszczonego w niej obrazu. Jeśli wątpliwość dotyczy także wersji czytanego pliku, osobno sprawdź, jak rozpoznać postprint.

Źródła i zakres sprawdzenia

Sprawdzono 4 listopada 2026. Własna próba polegała na zestawieniu dwóch oznaczeń i przygotowaniu podpisu dla jednego potwierdzonego zdjęcia. Następnie rozważono brak numeru i podpisu. To autorska próba pracy ze źródłem, nie badanie czytelników ani indywidualna porada prawna. Całe zadanie i wynik są na stronie, dlatego nie dodajemy pustej karty do pobrania. Okładka jest poglądową ilustracją AI. Nie przedstawia prawdziwej publikacji ani nie stanowi dowodu licencji zdjęcia wykorzystanego wewnątrz tekstu.

WhatsApp Zadzwoń